Na libándá ya bolingo, lobiko ezali te!

Mobu A – Eyenga ya 30 ya Eleko ya Momeseno
Matai 22,34-40: «Moteyi, na kati ya Mobeko, mobeko nini eleki monene?»

Eyenga eleki, tomonaki ntembe kati na Yesu ná Bafarisai, oyo basanganaki ná bato ya Erode mpo na koluka kotyela ye motambo na likambo ya mpako oyo esengeli kofuta epai ya Kaisala. Nsango Malamu ya Eyenga oyo elakisi biso ntembe mosusu, lisusu ná Bafarisai.

A) Motuna moko ezangi mayele mabe mpe ebongi?

Ntembe ya lelo etali likambo ya boyekoli ya Nzambe: «Moteyi, na kati ya Mobeko, mobeko nini eleki monene?». Moto oyo atuni motuna yango azali molakisi ya Mobeko, moto oyo ayebi Torah malamu, tokoki koloba ete azali moto ya teoloji. Ayei komeka soki mateya ya Yesu eyokani na kondima ya solo.

Kasi mbala oyo motambo ezali wapi?

Motuna emonani lokola motuna oyo ezangi mayele mabe mpe ebongi. Kutu, mpo na kotambwisa makambo nyonso ya bomoi na kolanda mokano ya Nzambe, bonkoko ya barabi etángaki na Torah — Pentateke, elingi koloba mikanda mitano ya liboso ya Biblia — malako 613, ná mibeko zomi mpe.

Na kolanda bonkoko moko oyo ekomami na Talmud, malako yango ekabwanaki na bipekiseli 365, elingi koloba makambo oyo esengeli kosala te, na motángo ya mikolo ya mobu ya moi, mpe malako 248 ya makambo ya kosala, na motángo ya biteni ya nzoto ya moto ndenge bato ya kala bazalaki kokanisa. Elilingi moko oyo ezali na ndimbola mingi: mokolo nyonso ya mobu mpe eteni nyonso ya nzoto ebengamaki kotosa mokano ya Nzambe! Kasi na kati ya ebele wana ya malako, bato bazalaki koyoka mposa ya kososola oyo ezali na ntina koleka.

Koluka kotya mibeko na molɔngɔ na kolanda ntina na yango ezalaki likambo oyo bato nyonso bayokanaki na yango te. Na lingomba ya Bayuda ya ntango wana, ezalaki na mitindo ndenge na ndenge ya kolimbola Mobeko. Ntembe kati na biteyelo ya bateyi mibale minene, Hillel ná Shammai, eyebanaki mingi. Bazalaki na bomoi pene na suka ya ekeke ya liboso liboso ya Kristo mpe ebandeli ya ekeke ya liboso nsima ya Kristo.

Eteyelo ya Hillel ezalaki mingimingi ya kofungwama mpe ya koluka boyokani. Ezalaki kosepela na botángi ya Mobeko oyo etalelaka ngolu mpe boyokani kati na bato. Bapesaka Hillel mokuse oyo eyebani mingi: «Oyo yo oyinaka, kosalela yango moninga na yo te. Yango nde Torah mobimba; oyo etikali ezali ndimbola» (Talmud ya Babilone). Nzokande eteyelo ya Shammai ezalaki mingimingi makasi koleka na kolimbola mpe kosalela malako.

Kasi soki motuna ebongaki, mayele mabe ezalaki wapi?

Na bonkoko ya Yisraele, kotosa mokolo ya Sabato ezalaki na esika ya ntina mingi, mpo ezalaki kokundwisa bopemi ya Nzambe ye moko nsima ya mosala ya bozalisi. Mbala mosusu banguna ya Yesu bazalaki kozela ete atángela bango mobeko ya Sabato lokola oyo eleki ntina. Na ntango wana bakokaki koyanola: «Bongo mpo na nini yo ná bayekoli na yo botosaka Sabato te?». Ezalaki kutu moko ya bifundeli oyo basilaki kopesa ye (tala Mt 12,1-14).

Kasi Yesu akamwisi bango lisusu! Atángi ata moko te na kati ya mibeko zomi. Atiki te ete bákanga ye na ntembe ya koyeba mobeko nini esengeli kozala liboso ya mosusu, kasi akei na motema ya Mobeko, na liziba na yango mpe na kokokisama na yango: bolingo!

Yesu akundwisi Shema Yisraele, bosakoli monene ya kondima ya Yisraele (Deteronome 6,4-5), oyo bato balobaka mokolo na mokolo na ntɔngɔ mpe na mpokwa, mpe bazongelaka liboso ya kolala: «Okolinga Nkolo Nzambe na yo na motema na yo mobimba, na molimo na yo mobimba mpe na makanisi na yo nyonso. Yango nde mobeko monene mpe ya liboso». Na nsima, abakisi eteni mosusu ya Torah, oyo euti na Levitike (19,18): «Ya mibale ekokani na yango: Okolinga moninga na yo lokola yo moko». Moteyi asukisi na liloba moko ya lokumu: «Mobeko mobimba ná Basakoli esimbami na mibeko oyo mibale». Mpe likambo esuki wana!

B) Mwa makambo ya kokanisa na mozindo

1. Bolingo nde Mobeko!

Mokanda ya liboso ya Yoane ezali moko ya bandimbola ya mozindo koleka ya Nsango Malamu oyo: «Mobeko oyo tozwi epai na ye yango oyo: moto oyo alingaka Nzambe alinga mpe ndeko na ye» (1 Yn 4,21).

Likambo ya kokamwa, mokanda mobimba ezali kokende lokola molɔngɔ oyo ebalukaka mpe emataka, ezongaka ntango nyonso na likambo ya bolingo, mpo na kokɔta lisusu na mozindo ya oyo bolingo esengaka mpe ya mbuma na yango: «Toyebi ete tolongwe na liwa mpe tokɔti na bomoi, mpo tolingaka bandeko (…) Na likambo oyo toyebi bolingo: ye apesaki bomoi na ye mpo na biso; biso mpe tosengeli kopesa bomoi na biso mpo na bandeko (…) Bana mike, tólinga kaka na maloba to na lolemo te, kasi na misala mpe na solo» (3,14-18).

Bolingo ya ndeko ezali talatala mpe elembo ya koyeba soki bolingo na biso mpo na Nzambe ezali ya solo. Yango wana Yesu akosangisa nyonso na mobeko na ye ya sika: «Bólinganaka ndenge ngai nalingaki bino» (Yn 13,34; 15,12). Boye bolingo ezali kaka liyoki te, mpe ezali kaka ezaleli malamu moko na kati ya bizaleli mosusu te. Bolingo esangisi bomoi ya mokristo mpe ezali fungola ya bomoi.

2. Longwa na nzambe-nkolo kino na Nzambe-Mobali ya libala

Ete Nzambe azali bolingo ezali likambo oyo emonani polele yango moko te! Yango wana mobeko ya bolingo mpe ezali bongo. Ete «Nzambe azali bolingo» ezali emoniseli moko ya kokamwa, kasi ezali te likambo oyo makanisi ya bato ekoki kosukisa yango na pete. Ezali solo moko oyo Makomami emonisi. Nzela ya kokola kino na emoniseli ya Nzambe-Bolingo mpe ya kolongwa na bokonzi ya mobeko mpo na kokɔta na bokonzi ya bolingo ezalaki mosala molai oyo Basakoli bakobaki kotambwisa. Yesu akokisi yango mobimba. Mpe mokristo azali moto oyo andimi emoniseli oyo ya kokamwa: «Toyebi mpe tondimi bolingo oyo Nzambe azali na yango mpo na biso. Nzambe azali bolingo» (1 Yn 4,16).

Kasi mbala mingi, makambo ya bomoi emonani lokola ezali kotelemela emoniseli oyo. Mikakatano ya mokolo na mokolo, makulusu mpe kozanga koyeba oyo ekoya na bomoi, kasi mingimingi mabe oyo emonani lokola ezali kolonga, mpasi ya bato oyo basali mabe te mpe kopalangana ya kozanga bosembo, emekaka kondima na biso makasi.

Mokolo na mokolo tobengami kozongisa sika kondima na biso na Nzambe-Bolingo!

Mokolo oyo tokondima solo bolingo na ye, esakweli ya Osea ekokokisama mpe mpo na biso: «Na mokolo wana — elobi Nkolo — okobenga ngai: “Mobali na ngai”, mpe okobenga ngai lisusu te: “Baal, nkolo na ngai”» (Osea 2,18).

Na kozela, tozali na likama ya mawa ya kokoba kosambela “baal” moko, ekeko, nzambe ya lokuta oyo topesaka makasi na biso mpe ata bomoi na biso moko lokola mbeka.

3. Okolinga!

Mbala mingi, bato bazalaki kokanisa banzambe ya bapagano lokola banzambe oyo esengeli kokitisa nkanda na bango na bambeka mpe na komikitisa, na nse ya bokonzi ya bobangi. Kasi Nzambe oyo Yesu Kristo amonisi alingi bana oyo bazali na bonsomi, oyo bakoki koyanola na bolingo na ye na bolingo.

Likelelo kolinga — ahav na Liebre — ezali, na kolanda Fernando Armellini, moto ya Italia oyo ayekolaka Biblia, mbala 248 na Boyokani ya Kala. Ata soki motángo yango ezali ya sikisiki to te, ebendi likebi na ngai mpo na ndimbola na yango ya elembo: na kolanda bonkoko ya barabi, 248 ezali kutu motángo ya malako ya makambo oyo esengeli kosala. Ezali lokola nde yango ezali kolakisa ete, na mozindo, likambo kaka moko oyo tobengami solo kosala ezali kolinga. Mpe kosala yango ntango nyonso, mokolo nyonso ya mobu — mikolo nyonso 365, motángo moko na bipekiseli, na kolanda kaka bonkoko ya barabi — mpe na bomoto na biso mobimba.

P. Manuel João Pereira Correia, MCCJ