Nje ya upendo hakuna wokovu!

Mwaka A – Dominika ya 30 ya Kipindi cha Kawaida
Mathayo 22,34-40: «Mwalimu, katika Sheria, amri iliyo kuu ni ipi?»

Dominika iliyopita tulishuhudia mabishano kati ya Yesu na Mafarisayo, waliokuwa wameungana na wafuasi wa Herode. Walijaribu kumtega kwa swali kuhusu kodi iliyopaswa kulipwa kwa Kaisari. Injili ya Dominika hii inatuletea mabishano mengine, tena na Mafarisayo.

A) Swali lisilo na hila na lenye kufaa?

Mabishano ya leo yanahusu suala la kiteolojia: «Mwalimu, katika Sheria, amri iliyo kuu ni ipi?». Anayeuliza ni mtaalamu wa Sheria, mjuzi wa Torati, yaani mwanateolojia, kwa namna fulani, anayeingilia ili kujaribu kama mafundisho ya Yesu yanapatana na imani sahihi.

Lakini mtego uko wapi safari hii?

Swali linaonekana kutokuwa na hila na kuwa la kufaa. Kwa kweli, kwa lengo la kuongoza kila sehemu ya maisha kulingana na mapenzi ya Mungu, mapokeo ya marabi yalikuwa yametambua katika Torati — yaani vitabu vitano vya kwanza vya Biblia — jumla ya maagizo 613, yakiwemo pia yale ya amri kumi.

Kulingana na mapokeo yaliyoandikwa katika Talmudi, maagizo hayo yaligawanyika katika makatazo 365, yaani mambo yasiyopaswa kufanywa, yanayolingana na siku za mwaka wa jua, na maagizo chanya 248, yaani mambo yanayopaswa kufanywa, yanayolingana na viungo vya mwili wa binadamu kwa mujibu wa ufahamu wa kale. Hii ni ishara yenye maana kubwa: kila siku ya mwaka na kila sehemu ya mwili viliitwa kutimiza mapenzi ya Mungu! Hata hivyo, ndani ya mtandao huu wenye maagizo mengi, watu walihisi haja ya kutambua kilicho cha msingi.

Jaribio la kupanga amri kulingana na umuhimu wake halikukosa mabishano. Katika Uyahudi wa wakati huo kulikuwa na mitazamo mbalimbali ya kutafsiri Sheria. Mjadala kati ya shule za walimu wawili wakuu, Hillel na Shammai, ulijulikana sana. Waliishi mwishoni mwa karne ya kwanza kabla ya Kristo na mwanzoni mwa karne ya kwanza baada ya Kristo.

Shule ya Hillel, ambayo kwa jumla ilikuwa wazi zaidi na yenye kupenda maridhiano, ilipendelea tafsiri ya Sheria iliyozingatia huruma na uhusiano kati ya watu. Muhtasari huu maarufu unahusishwa na Hillel: «Usimtendee jirani yako jambo ambalo wewe unalichukia. Hiyo ndiyo Torati yote; yaliyobaki ni ufafanuzi» (Talmudi ya Babeli). Shule ya Shammai, kwa upande mwingine, kwa jumla ilikuwa kali zaidi katika kutafsiri na kutekeleza maagizo.

Lakini kama swali lilikuwa la kufaa, hila ilikuwa wapi?

Katika mapokeo ya Israeli, kuishika Sabato kulikuwa na nafasi ya msingi, kwa sababu kulikumbusha pumziko la Mungu mwenyewe baada ya kazi ya uumbaji. Huenda wapinzani wa Yesu walitarajia kwamba angetaja amri ya Sabato kuwa ndiyo muhimu zaidi. Hapo wangeweza kujibu: «Basi kwa nini wewe na wanafunzi wako hamuishiki Sabato?». Kwa kweli, hilo lilikuwa mojawapo ya mashtaka waliyokuwa wamemwelekezea tayari (taz. Mt 12,1-14).

Lakini Yesu anawashangaza tena! Hataji hata moja ya amri kumi. Hakubali kufungiwa katika mabishano kuhusu kanuni ipi inapaswa kutangulia nyingine, bali anaenda kwenye kiini cha Sheria, kwenye chanzo chake na utimilifu wake: upendo!

Yesu anakumbusha Shema Israeli, ungamo kuu la imani la Israeli (Kumbukumbu la Torati 6,4-5), linalosaliwa kila siku asubuhi na jioni, na kurudiwa pia kabla ya kulala usiku: «Mpende Bwana Mungu wako kwa moyo wako wote, kwa roho yako yote na kwa akili zako zote. Hii ndiyo amri iliyo kuu na ya kwanza». Kisha anaunganisha nayo kifungu kingine cha Torati, kilichochukuliwa katika kitabu cha Mambo ya Walawi (19,18): «Na ya pili inafanana nayo: Mpende jirani yako kama nafsi yako». Mwalimu anahitimisha kwa tamko zito: «Katika amri hizi mbili hutegemea Torati yote na Manabii». Na hapo mjadala unafikia mwisho!

Mtakatifu Augustino anaeleza kwa ufahamu wa kina: «Upendo kwa Mungu ni wa kwanza katika kuamriwa, lakini upendo kwa jirani ndio wa kwanza unaopaswa kutekelezwa».

B) Baadhi ya mambo ya kutafakari

1. Upendo ndiyo Sheria!

Waraka wa kwanza wa Yohane ni mojawapo ya maelezo yenye kina zaidi kuhusu Injili hii: «Na amri hii tumepewa na yeye: anayempenda Mungu ampende pia ndugu yake» (1 Yoh 4,21).

Kwa namna ya kushangaza, waraka wote unakua kama mzunguko unaopanda, ukirudia daima mada ya upendo na kueleza kwa kina zaidi kila wakati matakwa na matokeo yake: «Sisi tunajua kwamba tumepita kutoka mautini kuingia uzimani, kwa sababu tunawapenda ndugu (…) Katika hili tumeujua upendo: yeye aliutoa uhai wake kwa ajili yetu; nasi tunapaswa kuutoa uhai wetu kwa ajili ya ndugu (…) Watoto wadogo, tusipende kwa neno wala kwa ulimi, bali kwa matendo na katika kweli» (3,14-18).

Upendo kwa ndugu ni kioo na kipimo cha uhalisi wa upendo wetu kwa Mungu. Ndiyo sababu Yesu atafupisha yote katika amri yake mpya: «Mpendane kama mimi nilivyowapenda ninyi» (Yoh 13,34; 15,12). Kwa hiyo upendo si hisia tu, wala si fadhila moja kati ya nyingine. Upendo unajumuisha maisha ya Mkristo na ndio ufunguo wa kuwepo kwetu.

2. Kutoka kwa mungu-bwana hadi kwa Mungu-Bwana Arusi

Kwamba Mungu ni upendo si jambo lililo wazi lenyewe hata kidogo! Kwa hiyo, wala amri ya upendo si jambo lililo wazi lenyewe. Kwamba «Mungu ni upendo» ni ufunuo wa kushangaza, si hitimisho la kawaida la fikra za kibinadamu. Ni ukweli uliofunuliwa na Maandiko Matakatifu. Safari ya kukomaa hadi kuufikia ufunuo wa Mungu-Upendo na kuhama kutoka utawala wa sheria hadi utawala wa upendo ilikuwa mchakato mrefu uliosukumwa mbele na Manabii. Yesu anaufikisha kwenye utimilifu wake. Na Mkristo ni yule aliyeuamini ufunuo huu wa kushangaza: «Nasi tumelifahamu na kuliamini pendo alilo nalo Mungu kwetu. Mungu ni upendo» (1 Yoh 4,16).

Hata hivyo, mara nyingi hali halisi inaonekana kuupinga ufunuo huu. Magumu ya kila siku, misalaba na hali za kutokuwa na uhakika maishani, lakini hasa uovu unaoonekana kushinda, mateso ya wasio na hatia na kuenea kwa dhuluma, vinaijaribu imani yetu kwa ukali.

Kila siku tunaitwa kuifanya upya imani yetu katika Mungu-Upendo!

Siku tutakapoamini kweli upendo wake, unabii wa Hosea utatimia pia kwetu: «Itakuwa siku ile — asema Bwana — utaniita: “Mume wangu”, wala hutaniita tena: “Baali, bwana wangu”» (Hosea 2,18).

Wakati huohuo, tunakabiliwa na hatari ya kusikitisha ya kuendelea kumwabudu “baali”, sanamu, mungu wa uongo ambaye kwake tunatoa nguvu zetu na hata maisha yetu wenyewe kama dhabihu.

3. Utapenda!

Mara nyingi miungu ya kipagani iliwaziwa kuwa miungu iliyohitaji kutulizwa kwa dhabihu na kujitiisha, chini ya utawala wa hofu. Lakini Mungu aliyefunuliwa na Yesu Kristo anataka watoto walio huru, wanaoweza kuuitikia upendo wake kwa upendo.

Kitenzi kupenda — ahav kwa Kiebrania — kinapatikana mara 248 katika Agano la Kale, kulingana na mwanazuoni wa Biblia wa Italia Fernando Armellini. Bila kujali usahihi wa hesabu hiyo, idadi hii inanivutia kwa thamani yake ya kiishara: kulingana na mapokeo ya marabi, 248 ndiyo idadi ya maagizo chanya, yaani mambo yanayopaswa kufanywa. Ni kana kwamba inadokeza kwamba, hatimaye, jambo pekee tunaloitwa kweli kulifanya ni kupenda. Na kufanya hivyo daima, kila siku ya mwaka — siku zote 365, sawa na idadi ya maagizo hasi, yaani makatazo, tena kulingana na mapokeo ya marabi — na kwa kila sehemu ya utu wetu.

Kwa tafakari ya wiki

Tusome kwa utulivu waraka wa kwanza wa Mtakatifu Yohane, tukikubali kuongozwa katika mzunguko wake wa upendo unaopanda hadi kutushangaza.

Padre Manuel João Pereira Correia, MCCJ