Ni mara ngapi umemsamehe Mungu?

Mwaka A – Jumapili ya 24 ya Kipindi cha Kawaida
Mathayo 18,21-35: “Nisamehe mara ngapi?”

Leo tunahitimisha hotuba ya nne ya Yesu, inayokusanya mafundisho ya Bwana kuhusu maisha ya jumuiya. Sehemu hii ya Injili ni mwendelezo wa ile ya Jumapili iliyopita, iliyohusu maonyo ya kindugu.

Katika mazingira haya, Petro anamwuliza Yesu: “Bwana, ndugu yangu akikosea dhidi yangu, nitamsamehe mara ngapi? Hata mara saba?” Petro anapendekeza idadi ya ukarimu: saba, idadi ya ukamilifu. Bila shaka alijua kwamba marabi walizungumza kuhusu mara tatu au, kwa kiwango cha juu kabisa, mara nne, lakini pia alikuwa anakumbuka vizuri jinsi Yesu alivyosisitiza msamaha.

Kwa kweli, alipowafundisha wanafunzi wake sala ya Baba Yetu, ombi pekee la sala hiyo ambalo Yesu alilifafanua wazi baadaye lilikuwa lile linalohusu msamaha: “Kwa maana mkiwasamehe watu makosa yao, Baba yenu wa mbinguni naye atawasamehe ninyi; lakini msipowasamehe watu, Baba yenu naye hatawasamehe makosa yenu” (taz. Mathayo 6,14-15).

Na katika mazingira yanayofanana, Yesu alisema: “Na ikiwa [ndugu yako] atakukosea mara saba kwa siku na mara saba akarudi kwako akisema: ‘Nimetubu’, utamsamehe” […] na denari mia moja tu, kiasi kinacholingana na karibu siku mia moja za kazi. Bwana wake anaposikia yaliyotokea, anakasirika na kufuta msamaha wa deni aliokuwa amempa. Na hitimisho la Yesu, kwa mara nyingine tena, ni la kushangaza na kali: “Vivyo hivyo Baba yangu wa mbinguni atawatendea ninyi ikiwa kila mmoja wenu hatamsamehe ndugu yake kutoka moyoni.”

1. Msamaha ni uamuzi… unaoendelea njiani!

Sote tunajua vizuri jinsi ilivyo vigumu kusamehe. Msamaha karibu kamwe haujitokezi wenyewe. Kinachojitokeza kwa urahisi zaidi ni hasira, kinyongo na tamaa ya kulipiza kisasi. Methali moja ya zamani husema: “Mara ya kwanza unasamehe, mara ya pili unavumilia, mara ya tatu unapiga!” Wengine hata huona msamaha kuwa aina ya udhaifu: anayesamehe angeonekana kuwa hana uwezo wa kutetea haki zake; wema ungekuwa kutoweza kuasi, uvumilivu ungekuwa woga, na msamaha kutoweza kulipiza kisasi (Nietzsche).

Neno la Kiitaliano perdonare linatokana na Kilatini na linatia nguvu wazo la “kutoa”: ni kutoa kwa ukamilifu. Lakini kwa yule anayesamehe, hii si kwa vyovyote tendo “rahisi” au “lisilogharimu”. Wakati mwingine hugharimu damu na machozi. Hata neema ya Mungu, alikumbusha Bonhoeffer, si “neema ya bei rahisi”: msamaha umetolewa kwetu kwa njia ya upendo wa Kristo uliokwenda hadi msalabani.

Kwa hiyo, msamaha ni tunda la uamuzi unaosaidiwa na neema. Na si kila wakati ni uamuzi unaofanywa mara moja tu na kuisha. Mara nyingi tunahitaji kuufanya upya kila kumbukumbu inapolitia tena akilini kosa tulilotendewa na kuamsha tena maumivu moyoni. Msamaha hukomaa hatua kwa hatua, mpaka uweze kuwa mtazamo wa ndani ulio wa kina na wa kudumu.

Tunajifunza kusamehe… kwa kutembea katika njia ya msamaha.

Kwa bahati mbaya, Wakristo wengi watasikia neno hili huku wakiwa wamebeba moyoni kinyongo dhidi ya mtu fulani, labda kwa miaka mingi, wakiwa wameamua kutosamehe kosa walilotendewa. Na wanaweza kulisikia bila kuhisi hata kidogo kwamba linawahusu. “Ndiyo, ndiyo,” wanajiambia, “ni jambo zuri, lakini haliwezekani katika maisha halisi. Maisha halisi ni kitu kingine! Na tena, alichonifanyia ni kikubwa mno…”

2. Lakini… Mungu husamehe mara ngapi?

Jibu linaonekana wazi: daima! Lakini je, kweli tunaamini hivyo?

Wakati wa Yesu, baadhi ya marabi walijadili hata ni mara ngapi Mungu angesamehe kabla ya kuadhibu. Hata hivyo, Agano la Kale linatuambia daima kuhusu upendo na huruma ya Mungu, kama zaburi ya kuitikia ya leo inavyotangaza: “Bwana ni mwema na mkuu katika upendo” (taz. Zaburi 102).

Hata hivyo, pia kuna maandiko yenye lugha kali sana, kama lile la nabii Nahumu: “Bwana ni Mungu mwenye wivu na mwenye kulipiza kisasi; Bwana hulipiza kisasi na amejaa ghadhabu. Bwana hulipiza kisasi dhidi ya wapinzani wake na huweka hasira dhidi ya adui zake” (Nahumu 1,2).

Watu wa Mungu walielewa hatua kwa hatua kina cha upendo wa Mungu. Katika Yesu, ufunuo huu unafikia ukamilifu wake: Mungu ni Baba, Mungu ni upendo, Mungu ni huruma. Hata hivyo, sisi pia tunaweza kuanguka katika hatari ya kumwazia Mungu kwa sura na mfano wetu wenyewe: si Mungu mwenye haki, bali hakimu mkali wa kuadhibu; si Baba, bali bwana mwenye mamlaka; si Mtu wa kupendwa, bali mtu wa kuogopwa na ambaye tunapaswa “kumweka upande wetu”.

Lakini basi, kwa nini Yesu anaonekana karibu kututishia katika hitimisho la mfano huu: “Vivyo hivyo Baba yangu wa mbinguni atawatendea ninyi ikiwa kila mmoja wenu hatamsamehe ndugu yake kutoka moyoni”? Yesu anataka kusisitiza kwa nguvu jinsi msamaha tunaoupokea na msamaha tunaoutoa visivyoweza kutenganishwa. Si kwa sababu huruma ya Mungu ina kikomo au hutolewa tu kwa masharti fulani, bali kwa sababu moyo unaweza kujifungia mbele ya zawadi hiyo. Msamaha wa Mungu unahitaji kupokewa. Kukataa kwa ukaidi kusamehe ni kama kujifunika kwa turubai isiyopenya maji: maji ya huruma yanaendelea kunyesha, lakini hayawezi kupenya ndani.

3. Na wewe, ni mara ngapi “umemsamehe” Mungu?

Swali hili linaweza kushangaza na hata kufanya mtu atabasamu. Kwa hakika, kwa maana halisi, Mungu hahitaji msamaha wetu, kwa sababu hatutendei dhuluma wala hatukosei. Na hata hivyo, moyo wetu unaweza kufikia hatua ya kumlaumu, kujisikia umejeruhiwa naye na hata kuweka kinyongo dhidi yake.

Sote tunamjua mtu ambaye amejitenga na imani akiwa amemkasirikia Mungu kwa sababu, katika wakati wa uchungu, sala ilionekana kutopata jibu; kwa sababu Mungu alionekana kuwa “ameruhusu” msiba fulani; kwa sababu ya kifo cha kusikitisha cha mpendwa; kwa sababu ya ugonjwa; au kwa sababu ya mateso yasiyoeleweka.

Na tuseme nini kuhusu vita, mateso ya wasio na hatia na dhuluma zinazoenea duniani?

Ningethubutu kusema kwamba karibu kila mmoja wetu ana jambo fulani la “kumsamehe” Mungu, yaani lawama fulani, swali fulani lisilo na jibu, jeraha fulani tunalomhesabia yeye. Wakati mwingine hatuna hata ujasiri wa kukiri jambo hilo, na tunalificha ndani kabisa ya moyo.

Labda tunapaswa kuwa na ujasiri wa kusimama mbele ya Mungu tukiwa katika ukweli wetu wote. Hata baada ya maungamo, tunaweza kuinua macho yetu mbinguni na kumwambia: “Bwana, kuna mambo ambayo bado siyaelewi. Ulikuwa wapi wakati jambo hili liliponitokea? Kwa nini uliruhusu lile lingine? Niliteseka na, wakati mwingine, hata nilikukasirikia. Lakini nataka kuendelea kukuamini. Nakukabidhi maswali yangu, hasira yangu na majeraha yangu, kwa sababu nakupenda.”

Hata hili linaweza kuwa safari ya kupatanishwa na Mungu: si kwa sababu yeye anahitaji kusamehewa, bali kwa sababu sisi ndio tunaohitaji kuponya ile taswira iliyojeruhiwa ya Mungu tunayobeba ndani yetu.

4. Na wewe, ni mara ngapi umejisamehe mwenyewe?

Mara nyingi tunaona ugumu wa kuwasamehe wengine kwa sababu sisi wenyewe hatuna amani ndani yetu. Huenda hatujajisamehe kwa kushindwa fulani, kwa aibu ya udhaifu wetu, kwa uamuzi mbaya au kwa shida fulani tuliyosababisha. Tunaweza kujua kwamba Mungu ametusamehe na hata watu tuliowaumiza wametusamehe, lakini bado tunaendelea kujihukumu ndani yetu.

Kwa hiyo, tunahitaji kuomba neema ya kuupokea kikamilifu msamaha tuliopewa na kujifunza kujisamehe sisi wenyewe pia. Ningeweza kujiambia: “Manuel João, Mungu amekusamehe. Pokea huruma yake. Usibaki mfungwa wa makosa yako. Jifunze kutokana nayo na uende kwa amani!”

Kujisamehe mwenyewe hakumaanishi kupunguza uzito wa uovu tuliotenda wala kukwepa wajibu wetu. Kunamaanisha kutambua kwamba hakuna kosa lenye haki ya kusema neno la mwisho juu ya maisha yetu.

Neno la mwisho daima ni la huruma.

Kwa kutafakari…

  • Waefeso 4,32 — “Muwe wema na wenye huruma ninyi kwa ninyi, mkisameheana kama Mungu alivyowasamehe ninyi katika Kristo.”
  • Wakolosai 3,13 — “Vumilianeni na kusameheana… Kama Bwana alivyowasamehe ninyi, vivyo hivyo nanyi fanyeni.”
  • 2 Wakorintho 5,18-20 — Mungu “ametukabidhi huduma ya upatanisho”: Mkristo ameitwa kuwa balozi wa upatanisho.

Padri Manuel João Pereira Correia, MCCJ